مطالعه تطبیقی قانون حاکم بر قرارداد بیمه (حقوق ایران و اتحادیه اروپا)

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه خوارزمی

چکیده

قرارداد بیمه ممکن است به‌واسطه دخالت یک یا چند عنصر خارجی به دو یا چند نظام حقوقی ارتباط پیدا کند. ممکن است این نظام‌ها حقوق ایران و اتحادیه اروپا باشند. در این خصوص باید دانست که قانون کدام‌یک از نظام‌های مذکور بر چنین قراردادی حکومت خواهد کرد. در حقوق اتحادیه اروپا، دستورالعمل‌های ویژه‌ای دیده می‌شود که در آن‌ها ضوابط چگونگی تعیین قانون حاکم بر قرارداد بیمه پیش‌بینی شده است. اما در حقوق بین‌الملل خصوصی ایران، مقررات حقوقی خاصی در این‌باره وجود ندارد و لذا برای تعیین قانون حاکم بر قرارداد بیمه باید به مقررات عمومی رفع تعارض قوانین رجوع کرد. قاعده عمومی در این زمینه، ماده 968 قانون مدنی است. مطابق عامل‌های ربط پیش‌بینی‌شده در دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا، علی‌الاصول قرارداد بیمه غیرعمر تابع قانون محل سکونت معمولی بیمه‌گذار (درمورد شخص حقیقی) یا اداره مرکزی او (در خصوص شخص حقوقی) و در عقد بیمه عمر، تابع قانون محل سکونت معمولی بیمه‌گذار یا تابعیت اوست. عامل‌های ربط مزبور موجب می‌شود تا قانون کشور عضو اتحادیه اروپا که با آن نزدیک‌ترین ارتباط را دارد بر قرارداد بیمه حاکم شود. در حقوق ایران،  بین قراردادهای بیمة دارای خصیصه تجارتی و مصرفی باید قائل به تفکیک شد: در خصوص قرارداد بیمة‌ دارای خصیصه تجارتی، باید قاعده حل تعارض خاصی را پیش‌بینی کرد و در آن، اصل خودسامانی یا آزادی اراده را در انتخاب قانون حاکم بر آن نافذ دانست. درمورد قرارداد بیمة دارای خصیصه مصرفی باید نظام مقرر در ماده 968 قانون مدنی را اصلاح و عامل ربطی را در ماده مذکور پیش‌بینی کرد تا بر اساس آن، قانونی حاکم بر قرارداد بیمه شود که با آن نزدیک‌ترین ارتباط را داشته باشد. بنابراین در پایان مقاله، قاعده حل تعارض منطقی و قابل قبول در زمینه قانون حاکم بر قرارداد بیمه به قانونگذار ایرانی پیشنهاد خواهد شد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Assessment of the Applicable Law on Insurance Contract (Iran and European Union Law)

نویسندگان [English]

  • Hassan Badini 1
  • Ahad Shahi 2
چکیده [English]

An insurance contract may connect two or more legal systems by virtue of interefering with one or several foreign elements. These systems can involve Iranian or European Union Law. European Union Law indicates Special Directionthat contains criteria which determine the ApplicableLaw on Insurance Contracts. However, Iranian Private International Law has no specific Laws in this regard and consequently, making the general rules of the conflict of laws as the Applicable Law on Insurance Contract. The main rule in this field is Article 968 of the Civil Code. According to the connecting factors of the EU Insurance Directive, the non-life insurance follows the law of the home country of the policy-holder, or in case of the policy-holder being a legal entity, the law of the home country of that particular establishment of legal entity to which the contract relates is applicabale. Life insurance contract follows the law of the Member State of the habitual residence or nationality of the policy holder. The mentioned connecting factors make the law of the country to govern the contract which is most closely connected to the contract. In Iranian legal system, insurance contract of commercial and consumer characteristics shall be distinguished; freedom to choose the applicable law is granted to insurance contract of commercial characteristics. Contract of consumer characteristics must be amended in the regime of Article 968 of the Civil Code and the connecting factors to govern the insurance contract shall be predicted in the mentioned article to which the contract is most closely related. Finally, a logical and acceptable conflict rule in the field of the Applicable Law on Insurance Contract will be proposed to Iranian legislative body.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Insurance Contract
  • Applicable Law
  • Non-life Insurance
  • life insurance
  • Foreign Element
  • Connecting factor
  • The Place where the Risk is Situated
  • Habitual Residence
  • Nationality of the Policy-holder
  • EU Insurance Directive
  • Iran Provisions

منابع:

الف) فارسی

  • اسکینی، ربیعا؛ حقوق تجارت، کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازماندهی فعالیت تجارتی، چاپ هفتم، سمت، 1384.
  • ارفع­نیا، بهشید؛ حقوق بین­الملل خصوصی، جلد 2، چاپ سوم، عتیق، 1375.
  • ________؛ مجموعه قوانین و مقررات حقوق بین­الملل خصوصی، بهتاب، 1383.
  • الماسی، نجادعلی؛ حقوق بین­الملل خصوصی، چاپ هشتم، میزان، 1388.
  • _________؛ تعارض قوانین، چاپ سیزدهم، مرکز نشر دانشگاهی، 1385.
  • _________؛ تقریرات درس حقوق بین­الملل خصوصی، دوره کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه قم، نیمسال اول سال تحصیلی 90ـ1389.
  • جنیدی، لعیا؛ قانون حاکم در داوری‌های تجاری بین­المللی، دادگستر، [بی­تا].
  • ستوده تهرانی، حسن؛ حقوق تجارت، جلد 1، چاپ بیست­وپنجم، دادگستر، 1389.
  •  سلجوقی، محمود؛ حقوق بین­الملل خصوصی، جلد 2، دادگستر، 1377.
  • فروزش، روح­الله؛ مجموعه قوانین و مقررات بیمه، خرسندی، 1388.
  • قانون داوری تجاری بین­المللی ایران، چاپ دوم، معاونت حقوقی ریاست جمهوری ـ معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات، 1392.
  • مافی، همایون؛ مجموعه مقررات حقوق بین­الملل، مجد، 1392.
  • مظفری، احمد؛ مجموعه قوانین و مقررات حقوق هوایی (ملی و بین­المللی)، بینه، 1391.
  • نائینی، احمدرضا؛ مشروح مذاکرات قانون مدنی، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، 1386.
  • نصیری، محمد؛ حقوق بین­الملل خصوصی، چاپ بیست‌و‌سوم، آگاه، 1389.

 

ب) عربی

  • ابوالسعود، رمضان؛ الموجز فی شرح مقدمه القانون­المدنی، المدخل إلی­القانون و بخاصه المصری و اللبنانی، القاعده­ القانونیه، بیروت: الدارالجامعیه، 1994.
  • أحمد شتات، أسامه؛ القانون­المدنی، مصر: دارالکتب­القانونیه، 2006.
  • الدراز، محمدعلی؛ فکره تنازع­القوانین فی­الفقه الاسلامی، اسکندریه: دارالجامعه الجدیده للنشر، 2004.

 

  • السامی، بدیع منصور؛ الوسیط فی­القانون الدولی الخاص، تقنیه وحلول النزاعات الدولیه الخاصه، الطبعه الاولی، بیروت: دارالعلوم العربیه للطباعه والنشر، 1414.
  • السلامه، أحمد عبدالکریم؛ القانون­ الدولی­الخاص الإماراتی، الطبعه الاولی، الإمارات العربیه المتحده، 2002.
  • عبدالله، عزالدین؛ القانون­المدنی­الخاص،فیتنازع­القوانین و تنازع­الاختصاص­القضائی‌الدولیین، الجزءالثانی، الطبعه التاسعه، قاهره: الهیئه­المصریه العامه للکتاب، 1986.
  • علی­ صادق، هشام؛ تنازع­القوانین دراسه مقارنه فی­المبادی­العامه والحلول الوضعیه المقرره فی‌التشریع المصری، الطبعه الثالثه، اسکندریه: منشأه­المعارف، 1974.
  • اللافی، محمدالمبروک؛ تنازع­القوانین وتنازع­الإختصاص­القضائی­الدولی، دراسه مقارنه فی‌المبادیء العامه والحلول­الوضعیه­المقرره فی­التشریع­اللیبی، بنغازی: منشورات‌الجامعه‌المفتوحه، 1994.
  • الهداوی، حسن؛ تنازع­القوانین، المبادی العامه والحلول الوضعیهفی­القانون الاردنی دراسه مقارنه، الطبعه الثانیه، عمان: مکتبه دارالثقافه للنشر والتوزیع، 2001.

 

ج) انگلیسی و فرانسه

- Books

  • Batiffol, Henri et Lagarde, Paul, Droit international privé, T. II, 6e éd, Paris: L. G. D. J (Librairie générale de droit et de jurisprudence), 1976.
  • Bonomi, Andrea and Volken, Paul, Yearbook of Private International Law, vol. X, Germany: Sellier. Elp. 2009.
  • Bocken, Hubert and Bonot, Walter, Introduction to Belgian Law, Netherlands: Kluwer Law International, 2001.
  • Caille, Catherine, Assurance de dommage, Paris: Dalloz, 2008.
  • Chauh, Joson and Kaczorowska, Alina, Q & A SERIES Conflict of Laws, London, Sydney: Cavendish Publishing Limited, 2000.
  • Collier, J. G., Conflict of Laws, 3rd ed, the United Kingdom: Cambridge University Press, 2004.
  • Davies, Karen, Understanding EU Law, 2nd ed, London, Sydney: Cavendish Publishing Limited, 2003.
  • Dessemontet, F. and Ansay, T., Introduction to Swiss Law, 2nd ed, Netherlands: Kluwer Law International, 1995.
  • Dobbyn, John, Insurance Law, 4th ed, the United States of America: Thomson West, 2003.
  • Graveson, R. H., The Conflict of Laws, 6th ed, London: Sweet & Maxwell, 1969.
  • Hardy Ivamy, E. R., General Principles of Insurance Law, 4th ed, London: Butterworth & Co (Publishers) LTD, 1979.
  • Harpwood, Vivienne, Principles of Tort Law, 4th ed, London: Cavendish Publishing Limited, 2000.
  • Hodgin, Ray, Insurance Law Texts and Materials, 2nd ed, London: Cavendish Publishing Limited, 2002.
  • Koppenol–Laforce, Marielle, International Contracts Aspects of Jurisdiction, Arbitration and Private International Law, 1st ed, London: Sweet & Maxwell, 1996.
  • Kunda, Ivana and Melo Marinho Carlos, Manuel Gonçalves, Practical Handbook on European Private International Law, Portugal: European Union, Under the Civil Justice Programme, 2010.
  • Loussouarn, Yvon et Bourel, Pierre, Droit international privé, 7e éd, Paris: Dalloz, 2001.
  • Mayss, Abla, Principles of Conflict of Laws, 3rd ed, London, Sydney: Cavendish Publishing Limited, 1996.
  • McClean, David, The Conflict of Laws, 4th ed, London: Sweet & Maxwell, 1993.
  • Mélin, François, Droit international privé Conflits de juridictions conflits de lois, Paris: Glivers d’Annales corrigées pour les étudiants en Deug de Droit, 2002.
  • Morris, J. H. C, Dicey and Morris on the Conflict of Laws, vol. 2, 10th ed, London: Stevens & Sons Limited, 1980.
  • Moses, Margaret L., The Principles and Practice of International Commercial Arbitration, New York: Cambridge University Press, 2008.
  • North, P.M. and Fawcett, J.J, Cheshire and North Private International Law, London: Butterworth & Co (Publishers) LTD, 1987.
  • O’Brien, John, Conflict of Laws, 2nd ed, London, Sydney: Cavendish Publishing Limited, 1999.
  • O’Neill, P. T. and Woloniecki, J. W., The Laws of Reinsurance in England and BerMuda, 2nd ed, London: Sweet & Maxwell, 2004.
  • Seatzu, Francesco, Insurance in Private Law: A European Perspective,the United States of America: Hart Publishing, 2003.
  • Stone, Peter, EU Private International Law: Harmonization of Laws, the United Kingdom: Edward Elger Publishing Limited, 2006.
  • Stone, Peter, EU Private International Law, 2nd ed, the United Kingdom: Edward Elger Publishing Limited, 2010.
  • Stuhmcke, Anita, Essential Tort Law, 2nd ed, Sydney- London: Cavendish Publishing (Australia) Pty Limited, 2001.
  • Vogenauer, Stefan and Weatherili, Stephen, The Harmonisation of European Contract Law: Implications for European Private Laws, Business and Legal Practice, vol. 1, the United States of America: Hart Publishing, 2006.

- Documents

  • Chuah, Joson and Earle, Richard, Statutes and Conventions on Private International Law, 2nd ed, Australia: Cavendish Publishing, 2004.
  • The Convention on the Law Applicable to Contractual Obligations Opened for Signature in Rome on 19 June 1980 (80/934/EEC).
  • First Council Directive 73/239/EEC of 24 July 1973 on the Coordination of Laws, Regulations and Administrative Provisions Relating to the Taking-up and Pursuit of the Business of Direct Insurance other than Life Assurance.
  • Second Council Directive 88/357/EEC of 22 June 1988 on the Coordination of Laws, Regulations and Administrative Provisions Relating to Direct Insurance other than Life Assurance and Laying down Provisions to Facilitate the Effective Exercise of Freedom to Provide Services and Amending Directive 73/239/EEC.
  • Council Directive 92/49/EEC of 18 June 1992 on the Coordination of Laws, Regulations and Administrative Provisions Relating to Direct Insurance other than Life Assurance and Amending Directives 73/239/EEC and 88/357/EEC (Third Non-Life Insurance Directive).
  • The Council Directive of the European Coordination of Laws, Regulations and Aministrative Provisions Relating to Life Insurance and Laying down Provisions to Facilitate the Effective Exercise of the Freedom to Provide Services and Amending Directive 79/267.
  • Council Directive of 8 November 1990 on the Coordination of Laws, Regulations and Administrative Provisions Relating to Direct Life Assurance, Laying down Provisions to Facilitate the Effective Exercise of the Freedom to Provide Services and Amending Directive 79/267/EEC (90/619/EEC).
  • Council Directive 92/96/EEC of 10 November 1992 on the Coordination of Laws, Regulations and Aministrative Provisions Relating to Direct Life Assurance and Amanding Directives 79/267/EEC and 90/619/EEC (Third Life Assurance Directive).