حق دسترسی به داروهای اساسی در چارچوب موافقت‌نامه تریپس و چالش حمایت از حق بین‌المللی بشر بر سلامت

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مراغه

چکیده

اگرچه در اسناد بین‌المللی حقوق بشری به‌طور صریح به حق دسترسی به داروهای اساسی و حیات‌بخش به‌عنوان «حقی بشری» اشاره نشده است، این حق، یکی از حقوق بنیادینی به شمار می‌رود که در نظام بین‌المللی حقوق بشر برای تحقق حق بر بهره‌مندی از سلامت جسمی و روانی مطلوب، ضرورت دارد. یکی از مهم‌ترین مسائل مرتبط با دسترسی به دارو، بحث حمایت بین‌المللی از ابداعات دارویی و تعارض احتمالی میان این نظام با نظام بین‌المللی حقوق بشر است. در موافقت‌نامه تریپس برای حل این تعارض، انعطاف‌هایی پیش‌بینی شده است که دولت‌ها می‌توانند با توسل به آن‌ها از بروز این تعارضات جلوگیری کنند. با تصویب اعلامیه دوحه و صدور تصمیم شورای تریپس درمورد اجرای مفاد بند 6 این اعلامیه، چارچوب جدیدی برای مجوزهای اجباری ایجاد شده است. محور اصلی این پژوهش این است که آیا وجود وضعیت‌های فوق‌العادۀ ملی می‌تواند عذری موجه برای دولت‌ها جهت عدول از رعایت مقررات بین‌المللی راجع به حمایت از ابداعات دارویی باشد یا خیر. موافقت‌نامه تریپس با پیش‌بینی امکان استفاده‌های دیگر از امتیازنامه‌های ثبت ابداعات دارویی بدون رضایت صاحب آن، به‌صورتی غیرمستقیم، راه را برای اعضای سازمان جهانی تجارت، جهت عدول از رعایت مقررات این موافقت‌نامه در موارد حادث‌شدن وضعیت بحرانی و اضطراری در حوزه بهداشت عمومی باز گذاشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Right to Access to Essential Drugs within the Framework of TRIPS Agreement and the Challenge of Protection of International Human Right to Health

نویسندگان [English]

  • Saber Niavarani 1
  • Ehsan Javid 2
چکیده [English]

The right to access to essential and lifesaving drugs is considered as one of the most fundamental human rights which is necessary for the enjoyment of mental and physical health. However, this right has not been clearly defined in any international human rights document. With reference to international intellectual property law, one of the most important problems regarding this right is international protection for medical innovations. It is worth mentioning that a potential conflict may occur between international intellectual property law and international human rights law. TRIPS agreement has provided some flexibilities for adjustment and solving this potential conflict. In accordance with TRIPS agreement, states are obligated to enter into negotiations with patent holders for issuing licenses. Furthermore, in this article it is argued that in times of public emergency and other extreme emergency positions, such as epidemics, states are empowered to issue compulsory licenses without meeting the provided conditions in TRIPS agreement. Moreover, Doha Declaration and TRIPS Council Decision have established a new framework for issuing compulsory licenses.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Right to Health
  • Access to Medicine
  • TRIPS Agreement
  • Exclusive Right
  • Compulsory License
  • Doha Declaration

الف) فارسی

ـ کتاب

  • صادقی، محسن؛ حمایت از ابداعات دارویی و الحاق به سازمان تجارت جهانی، میزان، 1387.
  • فلسفی، هدایت‌الله؛ حقوق بین‌الملل معاهدات، فرهنگ نشر نو، 1383.
  • قاری سید‌فاطمی، سید‌محمد؛ حقوق بشر در جهان معاصر؛ جستارهایی تحلیلی از حق‌ها و آزادی‌ها، دفتر دوم،شهر دانش، 1388.
  • نامی پارسا، نگار؛ تأمین دارو: حقوق و تکالیف دولت‌ها در نظام بین‌المللی، شهر دانش، 1393.

ـ مقاله

  • زمانی، سیدقاسم؛ «شبیه‌سازی درمانی و حق بر سلامتی در قلمرو حقوق بین‌الملل بشر»، پژوهش حقوق و سیاست، شماره 19،1385.
  • شیخی، مریم؛ «چالش‌های حقوق مالکیت فکری در حوزه سلامت»، رفاه اجتماعی، شماره 20، بهار 1385.
  • صادقی، محسن؛«حمایت از اختراعات دارویی و چالش‌های حقوق بشری آن»، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق‌‌­وعلوم‌سیاسی دانشگاه تهران، دوره 39، شماره 3، پاییز 1388.
  • فتحی‌زاده، امیرهوشنگ؛ «بررسی حق اختراع در مقررات موافقت‌نامه جنبه‌های تجاری حقوق مالکیت فکری»:مطالعه موردی حق اختراع محصول دارویی»،بررسی‌های بازرگانی، شماره 3، آذر و دی 1382.

ب) انگلیسی

Book

  • Hestermeyer, Holger, Human Rights and the WTO; the Case of Patents and Access to Medicines, Oxford University Press, 2007.

Articles

  • Abbott, Frederick M. & Reichmann, Jerome H., “The Doha Round's Public Health Legacy: Strategies for the Production and Diffusion of Patented Medicines under the Amended TRIPS Provisions”, Journal of International Economic Law,vol. 921, No. 10. 2007.
  • Bakhoum, Mor, TRIPS, Patent Rights and Right to Health: Price or Prize for Better Access to Medicine?”, Max Planck Institute for Intellectual Property, Competition and Tax Law Research Paper Series, Nos. 10-07, 2008.
  • Bianchi, Andrea, “Human Rights and the Magic of Jus Cogens”, European Journal of International Law, vol. 19, No. 3. 2008.
  • Committee on Economic, Social & Cultural Rights (CESCR), “The Right to the Highest Attainable Standard of Health”, (article 12 of the ICESR), General Comment, No.14. 2000.
  • CESCR, “The right of everyone to benefit from the protection of the moral and material interests resulting from any scientific, literary or artistic production of which he or she is the author, (article 15(1)(c) of the ICESR), General Comment No. 17. 2006.
  • Decision of the TRIPS General Council, “Implementation of Paragraph 6 of the Doha Declaration on the TRIPS agreement and Public Health”, WT/L/540, General Council, 30 August 2003.
  • Forman, Lisa, “Trade Rules, Intellectual Property and the Right to Health”, Ethics & International Affairs, Fall 2007.
  • Ho, Cynthia M., “A New World for Addressing Patent Rights and Public Health”. Chicago-Kent Law Review, vol. 1469, No. 82. 2007.
  • Hunt, Paul, “Report of the Special Rapporteur on the Right to the Highest Attainable Standard of Mental and Physical Health”, Human Rights Council, Resolution 7/11, 31 January 2008.
  • Potts, Helen, “Accountability and the Right to the Highest Attainable Standard of Health”, University of Essex, Human Rights Center, 2007.
  • Simma and Alston, “The Sources of Human Rights Law: Customs, Jus Cogens and General Principles”, Australian Yearbook of International Law, vol. 12. 1988-1989.
  • Sun, Haochen, “The Road to Doha and Beyond: Some Reflections on the TRIPS Agreement and Public Health”, European Journal of International Law, 2004.
  • Thapa, Rojina, “Waiver Solution in Public Health and Pharmaceutical Domain under TRIPS Agreement”,  Journal of Intellectual Property Rights, vol. 16. 2011.
  • World Trade Organization, Panel Report, “Canada – Patent Protection of Pharmaceutical Products”, WT/DS114/R, March 17, 2000.
  • Yu, Pete K., “The Objectives and Principles of the TRIPS Agreement”, Houston Law Review, vol. 46. 2009.

Cases and Materials

  • The TRIPS Agreement & Pharmaceuticals, Report of an ASEAN Workshop on the TRIPS Agreement and Its Impact on Pharmaceuticals, Jakarta, 2-4 May 2000.
  • UN Commission on Human Rights, Report of the Secretary-General, “Access to Medication in the Context of Pandemics Such as HIV/AIDS”, E/CN.4/Res.2003/48,16 January 2003.
  • UN Economic & Social Council, UN Sub-Commission on Prevention of Discrimination & Protection of Minorities, Siracusa Principles on the Limitation and Derogation of Provisions in the International Covenant on Civil and Political Rights, UN Doc. E/CN.4/1984/4(1984).
  • WHO, International Working Group on Public Health, Innovation & Intellectual Property, “Status of Implementation of Resolution WHA59/24”, 4 December 2006.
  • World Trade Organization, Declaration on the TRIPS Agreement and Public Health, WTO Ministerial Conference, Doha, Adopted on 14 November 2001.