حقوق و دیپلماسی در قانون صلاحیت دادگستری ایران برای رسیدگی به دعاوی مدنی علیه دولت‌های خارجی و قوانین مرتبط ایالات متحده امریکا

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

چکیده

قانون صلاحیت دادگستری جمهوری اسلامی ایران و همچنین استثنای تروریسم بر قانون مصونیت‌های حاکمیت خارجی ایالات متحده امریکا به دلیل ماهیت سیاسی خود، برای تنظیم روابط بین‌المللی از مفاهیمی استفاده می‌کنند که تاب تفاسیر متفاوتی داشته و می‌توانند با جهت‌گیری‌های سیاسی همراه شوند. این قوانین، هم در مرحله وضع و هم در اجرا، فاقد شفافیت، یکسانی در اجرا و قابلیت پیش‌بینی هستند. لذا این قوانین، قلب‌ماهیت شده و به‌جای ایجاد قاعده‌ای یکسان برای موارد مشابه، به ابزاری برای تسویه‌حساب‌های سیاسی تبدیل شده‌اند. این قوانین از خصائص یک قاعده حقوقی که ازجمله «کلی‌بودن، عمومی‌بودن و دائمی‌بودن» است، برخوردار نبوده و ابزاری هستند که به ترجیح از سایر ابزارهای تنظیم روابط بین دولت‌ها و خصوصاً توسل به زور برای تنظیم روابط بین دولت‌های ذی‌ربط انتخاب شده‌اند. این قوانین، کلی نبوده و برای تنظیم روابط بین تمامی دولت‌ها وضع نشده و فقط به جهت تنظیم روابط بین دولت‌های بخصوصی وضع شده‌اند. این قوانین مقید بوده و به هنگام وضع، جهت شمول بر وضعیت دولت‌هایی که به عنوانی خاص توصیف می‌شوند (حامی تروریسم، ناقض مصونیت) وضع شده‌اند و فاقد عمومیت هستند. درنهایت بر وضع این قوانین، اراده‌ای دائمی وجود نداشته و تا زمان تلقی آن‌ها به این اوصاف یا نهایتاً‌ تا زمان عادی‌سازی روابط بین دولت‌ها باقی خواهند ماند و هدف از آن، ایجاد یک قاعده حقوقی برای موارد عادی بین دولت‌ها نیست. اما به‌هرحال در دوران عمر خود، آثار وضعی خود را بر حقوق بین‌الملل تحمیل خواهند کرد و ایجاد رویه‌ای خطرناک، حاصل از این قوانین، یکی از نگرانی‌های جامعه بین‌المللی در این امر است. دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه مصونیت‌های حاکمیت آلمان علیه ایتالیا نیز این برداشت را تأیید کرده و این رویه را به‌عنوان عملی منفرد نامیده و به‌عنوا ن رویه بین‌المللیِ تثبیت‌شده تأیید نمی‌کند. لذا بررسی این قوانین از منظر صرف حقوق یا دیپلماسی به‌تنهایی شاید نتایج دقیق و قابل اتکایی به وجود نیاورد. از همین رو، بررسی این قوانین از افقی بالاتر به‌گونه‌ای که جنبه‌هایی غیر از جنبه‌های حقوقی و قضایی آن را نیز شامل شود، احتمالاً نتایج بهتری پدید خواهد آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Law and Diplomacy in Light of the Jurisdiction of Islamic Republic of Iran’s Courts Act for Adjudicating Civil Litigations against Foreign States and Related Acts of the U.S.A.

نویسنده [English]

  • Alireza Zaheri
چکیده [English]

Owing to their diplomatic nature, both the Jurisdiction of Iranian Courts’ Act and the Terrorism Exception to Foreign Sovereign Immunities Act of the U.S.A use notions with different implications which may accompany with political orientations. The foregoing Acts lack transparency, uniformity and predictability in legislative and also in execution phases. Hence, the nature of these Acts have been transformed from a set of legal rules to phenomena which instead of creating a uniform principle for similar situations, build a tool dealing with political disparities. These Acts fail to meet traits of legal norms including “generality, commonness and permanency”. As a matter of fact, these Acts are alternative tools which have been chosen among others in lieu of the use of force by States. The aforementioned Acts have not been adopted to organize the relations among States and include only targeted States. These Acts are conditional and include only States defined as sponsors of terrorism. Finally, they are not permanent and exist only until the description of “sponsored terrorism” remains or, at last, until the relations among State become normal. It is evident that they have no intention to create a legal rule governing the normal situations. However, in their lifetime, they generate bad effects, malpractice and hazardous jurisprudence. The abovementioned consideration has somehow been confirmed in the case of Jurisdictional Immunities of the States, Germany v. Italy by the International Court of Justice (ICJ) recognizing the U.S.A Acts as not a settled practice. Hence, scrutinizing the Acts just from a legal or diplomatic prospect may not create reliable consequences. Therefore this survey studies them from an upper horizon which includes non-legal and judicial aspects.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Territorial and extra-territorial jurisdiction
  • State Sponsored Terrorism list
  • terrorist
  • U.S.A's Foreign Sovereign Immunities Act
  • Jurisdiction of Islamic Republic of Iran's Courts Act
  • Functioning of the Acts

الف) فارسی

  • کدخدایی، عباسعلی و عبدالله عابدینی؛ « مصونیت دولت و قاعده آمره: استثنای در حال ظهور؟»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 45، شماره 1، بهار 1394.
  • نواری، علی؛ «مصونیت قضایی دولت و نقض حقوق بشر در پرتو عملکرد دولت‌ها، رویه قضایی و دکترین»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست‌و‌پنجم، شماره 4، زمستان 1390.

 

ب) انگلیسی

Books

  • Lowther, Adam B., Lindsay Beverly, Terrorism's Unanswered Questions, Greenwood, Publishing Group, 2009.
  • Shortell, Christopher, Rights, Remedies and the Impact of Sovereign Immunity, State University of New York Press, 2008.
  • Xiaodong Yang, State Immunity in International Law, Cambridge University Press, 2012.

 

Articles

  • Benevenisti Eyal & Downs George W., “National Courts, Domestic Democracy, and the Evolution of International Law”, European Journal of International Law, vol. 20, No. 1, 2009.
  • Borgen Christopher J., “Hearts and Minds and Law: Legal Compliance and Diplomatic Persuasion”, South Texas Law Review, vol. 50, 2009.
  • Colangelo, Anthony J., “Constitutional Limits on Extraterritorial Jurisdiction: Terrorism and the Intersection of National and International Law”, Harvard International Law Journal, vol. 48, 2000.
  • Curtis A. Bradley & Jack L. Goldsmith, “Foreign Sovereign Immunity and Domestic Officer Suits”, 13 Green Bag 2D 137, Winter 2010.
  • Drescher, Ilana Arnowitz, “Seeking Justice for America's Forgotten Victims: Reforming the Foreign Sovereign Immunities Act Terrorism Exception”, Legislation and Public Policy, vol. 15, 2012.
  • Gartenstein-Ross, Daveed, “A Critique of the Terrorism Exception to the Foreign Sovereign Immunities Act”, International Law and Politics, 2003.
  • Goldsmith, Jack L. and Goodman Ryan, “U.S. Civil Litigation and International Terrorism”, Chicago Public Law and Legal Theory Working Paper, No. 26, 2002.
  • Peed, Matthew J., “Blacklisting as Foreign Policy: The Politics and Law of Listing Terror States”, Duke Law Journal, vol. 54, 2005.

Cases and Documents

  • Constitutional Court of South Africa, The Government of the Republic of Zimbabwe v. Fick and Others, 2013, CCT 101/12.
  • Institut de Droit International (I.D.I), “The Activities of National Judges and the International Relation of Their States”, Resolution adopted at 66th session in Milan, 1993.
  • Italian Constitutional Court Judgment 238/2014.
  • Jones v. Ministry of Interior Al-Mamlaka Al-Arabiy as Saudiya and Others, UKHL 26; ILDC 521, UK. 2006.
  • Jurisdictional Immunities of the State, Germany v. Italy, International Court of Justice Reports, 2012.
  • The Court of Appeal (Civil Division), on Appeal from High Court, Queen’s Bench Division, 2014, A2/2014/0596.