نظام حقوقی بین‌المللی حاکم بر منابع ژنتیکی انسانی و غیرانسانی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده حقوق‌‌ وعلوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران و مدرس دانشگاه

چکیده

منابع ژنتیکی، جزئی از تنوع زیستی و ماده اولیه صنعت فناوری زیستی است. درعین‌حال، پیشرفت سریع و انکارناپذیر این فناوری با بهره‌گیری از ذخایر ژنی زیست‌کره، چالش‌های فرامرزی بسیاری را برای جامعه بین‌المللی به وجود آورده است که لزوماً با تدبیر به‌موقع حوزه‌های علوم مرتبط نظیر اخلاق، سیاست، اقتصاد و حقوق همراه نبوده است. این عدم‌ همپایی بین سرعت پیشرفت علم و مدیریت آثار آن، به‌ویژه در نظام حقوق بین‌الملل با توجه به ساختار غیرمتمرکز جامعه بین‌المللی و به ‌دلیل ماهیت متکثر آن، نمود بیشتری داشته است. بااین‌همه، در همین مرحله از توسعه حقوق بین‌الملل و به‌منظور پاسخ‌گویی حقوقی به مسائل نوپا و نوظهوری که پیشرفت این صنعت به­ وجود آورده است، می‌توان با بهره‌گیری از برخی اصول حقوقی در این نظام، مسائل زیربنایی ازجمله «تعیین جایگاه حقوقی منابع ژنتیکی» را تبیین کرده و در جهت رفع دیگر چالش‌های پیش ‌روی جامعه بین‌المللی، گام‌های اولیه را برداشت. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

International Legal Regime Governing Human and Non-Human Genetic Resources

نویسندگان [English]

  • Seyyed Fazlollah Mousavi 1
  • Masoumeh-Sadat Mirmohammadi 2
چکیده [English]

The technology of purposeful manipulation of biological organisms is introduced by biotechnology industry in twenty-first century. This industry in making the genetic modification has to access to its raw materials, i.e. genetic resources (either human resources or non-human ones). Without such an access, biotechnologist cannot acquire huge benefits of commercialization of Genetically Modified Organisms (GMOs). While the most biotechnology companies are incorporated or domiciled in developed countries, the most diversity in genetic resources can be found in developing countries which are deprived of this technology. Thus companies in North Countries eagerly tend to access South Countries’ genetic diversity, while the latter tries to conserve their right to benefit from biotechnology developments made up of their recourses. To solve this conflict of interests, International community should emphasize on the necessity of regulating an efficient system of access and benefit sharing systems for biotechnological advances. Establishing such a system, however, preceeds the determination of legal regimes on genetic resources. In this research, it is strived to prove the fact that although human and non-human genetic resources have the same bio function, they should be governed by different legal regimes in international law. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Genetic Resources
  • biotechnology
  • Principle of Permanent Sovereignty over Natural Resources
  • Common Heritage of Mankind
  • Human Genome

الف) فارسی

ـ کتاب

  • جانوس سیمونیدس؛ حقوق بشر:ابعاد نوین و چالش‏ها، ترجمه: محمدعلی شیرخانی، جلد نخست و دوم، انتشارات دانشکده حقوق‌وعلوم‌سیاسی تهران، 1383.
  • خیراندیش، آذرمیدخت؛ دانشنامه زیست‌شناسی، بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی، 1386.
  • ریفکین، جرمی؛ قرن بیوتکنولوژی، ترجمه: حسین داوری، کتاب صبح، 1383.
  • هزار واژه زیست‌شناسی، گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشر آثار، 1390.

 

ـ مقاله

  • بجاوی، محمد؛ «ژنوم انسانی به مثابه میراث مشترک بشریت یا ژنتیک بیم و امید»، ترجمه: ابراهیم بیگ‌زاده، مجله کانون وکلای دادگستری مرکز، شماره 11 (شماره پیاپی 166ـ167)، بهار و تابستان 1376.
  • بیگ‌زاده، ابراهیم؛ «تأملی بر تنوع فرهنگی و مذهبی در حقوق بین‌الملل»، سالنامه ایرانی حقوق بین‌الملل و حقوق تطبیقی، شماره اول، 1384.
  • حبیبا، سعید؛ جزوه درس حقوق زیست‌فناوری، نیمسال دوم 93ـ92، دانشکده حقوق دانشگاه تهران.
  • خادمی، حجت و محمود عباسی؛ «حمایت از منابع ژنتیک در پرتو قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 12، 1389.
  • خادمی، حجت؛ تمرمن، میکلانجلو؛ «تأسیس نظام ملی ثبت اختراعات زیست‌فناوری»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شماره 1، 1391.
  • شجاع، جواد؛ «تکامل تدریجی حقوق بشر و پیشرفت‌های علمی و فناوری»، ماهنامه داخلی مرکز ملی مطالعات جهانی‌شدن،سال دوم، شماره 18، آبان 1391.
  • صادقی، محمود؛ «چالش‌های اخلاقی ثبت اختراعات بیوتکنولوژیک»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، شماره 3، 1384.

 

ب) انگلیسی

-Books

  • Francioni and Scovazzi (eds.), International Law for Antarctica, Kluwer Law International, The Hague, Boston, London, 1996.

- Articles

  • Aguis E., “Germ-Line Cells – Our Responsibilities for Future Generations” in S. Busuttil et al., eds., Our Responsibilities towards Future Generations (Valletta, Malta: Foundation for International Studies, 1990).
  • Bergel, Salvador Darío, “Patentability of Human Genes: The Conceptual Differences between the Industrialised and Latin American Countries”, 6(3)Journal of Community Genetics, 2015.
  • Beyleveld Deryck & Brownsword Roger, “Human Dignity, Human Rights, and Human Genetics”, 61 MOD. L. Rev., 1998.
  • Burrone, Esteban, “Patents at the Core: The Biotech Business”, Available at: http://www.wipo.int/sme/en/documents/patents_biotech_fulltext.html (Nov. 3, 2015).
  • Cook, Trevor, “How Europe Has Learnt How to Deal with Exclusions from Patentability”, 18(4) Journal of IP Rights, July 2013.
  • Curien, Hubert, “The Human Genome Project and Patents”, Science 254, no. 5039 (1991): 1710, 1712.
  • Demaine L. J. and Fellmeth A. X., “Reinventing the Double Helix: A Novel and Nonobvious Reconceptualization of the Biotechnology Patent”, Stanford Law Review 55 (2002).
  • Edwards Peter, “AMP v. Myriad: The Future of Medicine and Patent Law”, 12 Minnesota Journal of LawScience & Technology, 2011.
  • Gros Espiell H., “The Common Heritage of Mankind and the Human Genome”, inK. Wellens (ed.), International Law: Theory and Practice, Essays in Honour of Eric Suy, Martinus Nijhoff Publishers, The Hague, Boston, London, 1998.
  • Karjala, D. S., “Biotech Patents and Indigenous Peoples”, Minnesota Journal of Law, Science & Technology 7, 2006.
  • Knoppers, B. M., “Biobanking: International Norms”, Journal of Law, Medicine & Ethics 33, no. 1, 2005.
  • Knoppers Bartha Maria, Hirtle Marie, & Cranley Glass Kathleen, “Commercialisation of Genetic Research and Public Policy”, 286 Science 2277-78 (Dec. 17, 1999), available at http://home.intekom.com/tminfo/ rw00103.htm#07.
  • Mead Kate M., “Gene Patents in Australia: A Game Theory Approach”, 22 Pacific Rim Law & Policy Journal, 2013.
  • Park Sandra S., “VICTORY! Supreme Court Decides: Our Genes Belong to Us, Not Companies”, Aclu Blog of Rights (June 13, 2013, 11:35 AM).
  • Risch, Neil J., “Searching for Genetic Determinants in the New Millennium”, in Nature, vol. 405, 2000.
  • Takenaka Toshiko & Falcon Linda, “Human Rights and Intellectual Property in the United States: The Role Of United States Courts in Striking a Fine Balance Between Competing Policies”, in Geiger Christophe (ed.), Research Handbook on Human Rights and Intellectual Property, Edward Elgar Publishing, 2015.
  • Torrance, Andrew W., “The Unpatentable Human Being, Hastings Center Report, vol. 43, Issue 5, Sep.-Oct. 2013.
  • Torrance, Andrew W., “Gene Concepts, Gene Talk, and Gene Patents”, 11 MINN. J. L. SCI. & TECH. 157, 178 figs.1 & 2 (2010).
  • Tvedt Morten Walløe and Schei Peter Johan, “The Term 'Genetic Resources': Flexible and Dynamic while Providing Legal Certainty?”, in Oberthür Sebastian, Rosendal G. Kristin, Global Governance of Genetic Resources: Access and Benefit Sharing after the Nagoya Protocol, Routledge, 2013.
  • Tup Ingram, “Association for Molecular Pathology v. Myriad Genetics, Inc.: The Product of Nature Doctrine Revisited”, 29 Berkeley Technology Law Journal, Issue 4, 2014.
  • Zimmerman, D., “Evolution of RNA Viruses”, in RNA Genetics, 62(12) (1988).

 

- Reports and Other Documents

  • Council of Europe, Additional Protocol to the Convention on Human Rights and Biomedicine, concerning Biomedical Research, CETS No.195.
  • Human Genetics Program, Chronic Diseases and Health Promotion World Health Organization, Genetics, Genomics and the Patenting of DNA: Review of Potential Implications for Health in Developing Countries (2005), available at: www.who.int/genomics/FullReport.pdf.
  • International Law Association, The Hague Conference (2010), International Law on Biotechnology.

The Human Genome Organization, Statement on Benefit Sharing, April 9, 2000, available at: http://www.hugo-international.org/ Statement_on_ Benefit_Sharing.htm: Council of Europe (Parliamentary Assembly), Recommendation 1512, Protection of the Human Genome by the Council of Europe, 2001, available at: http://assembly.coe.int/ Documents/ AdoptedText/ta01/erec1512.htm