تعهدات دولت‌های حوضچه هریرود در احداث تأسیسات آبی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه قم

2 دانش‌آموخته دکتری حقوق بین‌الملل، گروه حقوق بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب

چکیده

رودخانه بین ­المللی هریرود، یک رودخانه مرزی پی‌در‌پی بین کشورهای افغانستان، ایران و ترکمنستان است که سرچشمه ­اش در خاک کشور افغانستان (دولت بالادست) واقع شده است. تا کنون هیچ توافقنامه مشترک بین این سه کشور منعقد نشده است. دولت­های حوضچه هریرود در شاخابه­ های فرعی که در قلمرو این کشورها هستند سدهایی ساخته ­اند که باعث مسدود‌شدن جریان اصلی آب به شاخه اصلی می­شود. با توجه به بحران کم­ آبی و فقدان موافقت‌نامه­ ای در خصوص نحوه بهره ­برداری از هریرود، بیم آن می­رود این تأسیسات آبی به اختلافی بین ­المللی تبدیل شوند. لذا این مقاله با استفاده از رویه داوری و قضایی، اسناد و عرف بین ­المللی، تعهدات بین ­المللی دولت­های حوضچه هریرود را در زمینه احداث تأسیسات آبی تبیین می­کند. مقاله نتیجه می ­گیرد که دولت­های­ مزبور، علاوه بر الزام به اطلاع ­رسانی در احداث تأسیسات آبی، متعهدند از رودخانه هریرود، منصفانه و معقول، طوری که به کشورهای پایین­دست هریرود (ایران و ترکمنستان) آسیب جدی وارد نشود بهره ‌برداری کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The International Obligation of Harirud Riparian States in Marine Construction

نویسندگان [English]

  • Ali Mashhadi 1
  • Narges Akbari 2
1 Corresponding Author, Associate Professor, Faculty of Law, Qom University
2 Ph.D. in International Law, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Department of International Law, Tehran,
چکیده [English]

The Harirud International River is a continuous boundary river between Afghanistan, Iran and Turkmenistan, which has its head on the territory of Afghanistan (upstream). So far, no trilateral agreement has been concluded between the three countries. The construction of dams in the subsidiary subdivisions of Harirud waterway by the said States have blocked the main flow of water to the main shaft. Given the water crisis and the lack of agreements on how to use the River, it is feared that these marine constructions may lead to an international dispute.
Therefore, this paper, using the arbitral and judicial jurisprudence and international instruments and Custom explains the international obligations of Harirud waterway States on the marine constructions. It is concluded that States are required to issue notification for the marine construction. Moreover, the riparian governments commit themselves to fair and equitable use of the River so that it does not seriously damage the lower reaches (Turkmenistan and Iran).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fair and Equitable Use
  • Prohibition of Major Damage
  • Harirud
  • dam construction
  • Afghanistan
  • Turkmenistan
  • Iran
  • الف. فارسی

    ـ کتاب­

    • ضیائی بیگدلی، محمدرضا؛ حقوق بین­الملل عمومی، چاپ چهل­وهشتم، گنج دانش، 1396.
    • طیبی، سبحان؛ دیپلماسی محیط­زیست و حقوق بین‌الملل توسعه پایدار، مجد، 1395.
    • فدایی، سیداحمد و علی‌رضا چکنگی؛ سد دوستی؛ نماد پیوند دو ملت، مشهد: شرکت آب منطقه‌ای خراسان، 1384.
    • فرشادگهر، ناصر؛ نظام حقوقی رودهای بین­المللی و اروندرود، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1367.
    • گوندینگ، لوتار؛ هویسمان، جی، دبلیو و دینا شلتون؛ حقوق محیط‌زیست، ترجمه: محمدحسن حبیبی، انتشارات دانشگاه تهران، جلد دوم، 1381.
    • لووت و لوان اسمیت و سرفردریک جان گلدسمید؛ آرای هیئت داوری 19 اوت 1872 و 10 آوریل 1905، متن آرای مندرج در سنت جان، لندن، پارس شرقی: روایتی از سفرهای کمیسیون مرزی پارس، جلد اول، 1876.
    • کیس الکساندر، پیتر سند اچ و وینفراید لانگ؛ حقوق محیط­زیست، ترجمه: محمدحسن حبیبی، چاپ چهارم، دانشگاه تهران، جلد سوم، 1392.
    • محسن‌زاده، احمد‌علی؛ نادر ساعد و علی سمیعی؛ حقوق بین‌الملل محیط­زیست: نظریه­ها و رویه­ها، خرسندی، 1389.
    • محمدعلی­پور، فریده؛ حقوق استفاده­های غیرکشتی‌رانی از آبراه­های بین­المللی، میزان، 1396.
    • موسوی، سید‌فضل‌الله؛ حقوق رودخانه­های بین­المللی، دادگستر، 1389.

     

    ـ مقاله

    • اسکندری رضایی، داوود؛ «چشم‌انداز جهانی بحران آب»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 69، 1389.
    • حق‌شناس، نیلوفر و اصغر جعفری ولدانی؛ «طرح تغییر مسیر اروندرود و قواعد حقوق بین‌الملل»، مجله حقوقی، شماره 12، 1387.
    • رمضانی قوام‌آبادی، محمد‌حسین؛ «نگاهی به اصل استفاده غیرزیان‌بار از سرزمین در حقوق بین‌الملل محیط­زیست»، پژوهشکده علوم محیطی، سال چهارم، شماره 4، 1386.
    • زرقانی، سیدهادی؛ «نقش رودهای مرزی در همکاری و همگرایی منطقه­ای، نمونه موردی هریرود و سد دوستی»، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، شماره 16، 1390.
    • شهبازبگیان، محمدرضا و مسعود موسوی شفایی؛ «تحلیلی بر احداث سد سلما بر رودخانه هریرود در کشور افغانستان»، مرکز تحقیقات استراتژیک، دوره 178، 1395.
    • شیرازیان، شیرین و عطیه خطیبی؛ «حقوق بهره‌برداری غیرکشتیرانی از آبراه‌های بین‌المللی با نگاهی به توسعه پایدار»، پایداری، توسعه و محیط‌زیست، دوره دوم، شماره 4، 1394.
    • عزیزی، ستار و سیدمهدی موسوی؛ «پرونده گابچیکووـ ناگیماروس: نقش دیوان بین­المللی دادگستری در برجسته‌سازی مفهوم توسعه پایدار»، مجله حقوقی بین­المللی، سال سی­وسوم، شماره 55، پاییز و زمستان 1395.
    • موسوی، سید‌فضل­الله؛ سید‌حسین حسینی و سید‌حسین موسوی­فر؛ «اصول حقوق بین­الملل محیط‌زیست در پرتو آرای مراجع حقوقی بین­المللی»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال 17، شماره 48 ، 1394.
    • موسوی، سید‌فضل­الله و سید‌حسین موسوی­فر؛ «اختلاف زیست‌محیطی آرژانتین و اروگوئه(2010)؛ تبیین برخی مباحث و اصول»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 45، شماره 4، 1394.
    • موسی­زاده، رضا و مرتضی عباس­زاده؛ «ابعاد حقوقی بهره­برداری از رودخانه هیرمند توسط ایران و افغانستان»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 93، 1395.
    • سنائی، وحید؛ «هیدروپلیتیک حوضه هریرود و اثرات آن بر روابط ایران ترکمنستان و افغانستان»، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره سوم، 1390.

     

    ب. انگلیسی

    - Books

    • Berga, L. Bofill, J.C. Polimon, A. Buil, E. De Cea, J. A., Manueco, J., Dams and Reservoirs, Societies and Environment in the 21st Century, Taylor & Francis Group, 2006.
    • Brierly, J., The Law of Nations, Oxford, Oxford University Press, 2010.
    • Bradnock, Robert W., The Routledge Atlas of South Asian Affairs, Routledge Publisher, 2016, First Edition.
    • Kaya, Ibrahim, Equitable Utilization: The Law of Non-Navigational Uses of International Watercourses, Ashgate Publishing, 2003.
    • Legal Problems relating to the Utilization and Use of International River- Report by the Secrery - General, See A/5409, Extact from the Yearbook of the International Law Commission (YILC), 1974, vol. II(2).
    • Mcintyre, Owen, Environmental Protection of International Watercourses under International Law, Routledge, 2007.
    • McCaffrey, Stephen C., The Law of International Watercourses, Second Edition, Oxford University Press Inc., 2007.
    • Yearbook of the International Law Commission (YILC), 1961.
    • Vitányi. Béla, The International Regime of River Navigation, Sijthoff & Noordhoff, 1981.
    • Alphen aan den Rijn, The Netherlands and Germantown, Maryland, USA, 1979.
    • Wirsing, Robert G., Adeel, Zafar, Imagining Industan: Overcoming Water Insecurity in the Indus Basin, Springer, 2016.

     

    - Articles

    • Austin J., “Canadian – United States Practice and Theory Respecting the International Law of International Rivers: A Study of the History and the Influence of the Harmon Doctrine”, Canadian Bar Review, Vol. 31, 1959.
    • Erades. L. June, “Gut Dam Arbitration”, Netherlands International Law Review, Vol. 16, Issue 02, 1969.
    • Kirschner, Adele, J., & Tiroch, Katrin, “The Waters of Euphrates and Tigris: An International Law Perspective”, Max Planck Yearbook of United Nation Law, Vol. 16, 2012.
    • Laylin John, Rinaldo G. & Bianchi. L., “The Role of Adjudication in International River Disputes: The Lake Lanoux Case”, AJIL, Vol. 53, 1959, No. I.
    • Stephen C. McCaffrey, “The Harmon Doctrine One Hundred Years Later: Buried, Not Praised”, Nat. Resources J., Vol. 36(3), 1997.
    • Michael Bothe, “Transfrontier Environmental Management”, in: Trends in Environmental Policy and Law, M. Bothe (Project Coordinator), 1980.
    • Mizanur Rahaman, Muhammad, “Principles of International Water Law: Creating Effective Transboundary Water Resources Management”, Int. J. Sustainable Society, Vol. 1, 2009, No. 3.
    • Schwabach, Aaron, “The United Nations Convention on the Law of Non-Navigational Uses of International Watercourses, Customary International Law, and the Interests of Developing Upper Riparians”, International Law Journal, Vol. 33, 1998.
    • Soboka Bulto, Takele, “Between Ambivalence and Necessity Occlusions on the Path towards a Basin Wide Treaty in the Nile Basin”, Colorado Journal of International Environmental Law and Policy, Vol. 20, 2009.
    • Sohnel, J., “Irruption Du Droit De L'environnement Dans La Jurisprudence De La C.I.J.: L'affaire Gabcikovo-Nagymaros”, RGDIP, No. 1 .1998.

     

    - Case Law

    • Diversion of Water from the Meuse Case (Netherlands v. Belgium), (1937), P.C.I.J. (Ser. A/B) No. 70.
    • U.S. Supreme Court. Nebraska v. Wyoming, 325 U.S. 589 (1945). Nebraska v. Wyoming. No. 6, Original. Argued March 5, 6, 7, 1945. Decided June 11, 1945.
    • Corfu Channel Case, (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Albania), 1949.
    • Lake Lanouxs Arbitation (France v. Spain), 1957.
    • ICJ, Gabcikovo-Nagymaros Case, General List No. 92, 25 September, 1997..
    • ICJ, PulpMills on the River Uruguay. (Argentina v. Uruguay), 10 April, 2010.

     

    - Instruments

    • Convention for the Hydroelectric Utilization of the Rennes River between France and Switzerland, 14 October, 1913.
    • Convention for the Hydroelectric Utilization of the Doubs River between France and Switzerland, 19 November,1930.
    • Treaty between the United States of American and Mexico for the Utilization of Waters of the Colorado and Tijuana River and of the Grande, 3 February, 1944.
    • Agreement for the Full Utilization of the Nile Waters (Nile Waters. Treaty), 8 November, 1959.
    • Agreement between His Majesty's Government of Nepal and the Government of India on the Gandak Irrigation & Power Project, 4 December, 1959.
    • The Indus Waters Treaty, 19 September, 1960.
    • Resolution on the Use of International Non-Maritime Waters. Resolution of Salzburg, 11 September, 1961.
    • Convention concerning the Regulation of the Upper Course of the Garonne between France and Spain, 29 January, 1963.
    • The Helsinki Rules on the Uses of the Waters of International Rivers, 1966.
    • Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment (Stockholm Declaration, 1972).
    • Final Act of the Delimitation of the International Frontier of the Pyrenees, 26 May, 1866.
    • Estatutos del Rio Uruguay (Statute of the River Uruguay), Signed at Salto on Feb. 26, 1975, entred into force: 18 Sept., 1976.
    • Report of the United Nations Conference on Water (Mar del Plata, 14-25 March 1977), doc, E/CONF.70/29, p. 5(51).
    • Convention on the Protection and use of Transboundary Watercourses and International Lakes, Helsinki, 1992.
    • United Nations Convention on the Law of the Non-Navigational Uses of International Watercourses, 1997.
    • Reports of International Arbitral Awards, Trail Smelter Case, (United States, Canada). 1938-1941, Available At: http://legal.un.org/riaa/cases/vol_III/ 1905-1982.pdf

     

    ـ فرانسوی

    • Barberis, J.A, “L'exploitation Hydro-Électrique Du Paraná Et L'accord Tripartite De 1979”, Annuaire Français De Droit International, Vol.32, 1986, pp .779-793.
    • G. Sauser-Hall, “L'utilisation Industrielle Des Fleuves Internationaux”, in: 83 Hague Recueil, 1953, pp. 471-586.