اثر منفی اصل صلاحیت نسبت به صلاحیت در داوری و نفی صلاحیت دادگاه

شمسی, جواد; مافی, همایون

doi:10.22066/cilamag.2023.702410

اثر منفی اصل صلاحیت نسبت به صلاحیت در داوری و نفی صلاحیت دادگاه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

جواد شمسی ¹

همایون مافی ²

¹ دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم قضایی

² استاد دانشکده حقوق قضایی دانشگاه علوم قضایی

10.22066/cilamag.2023.702410

چکیده

یکی از مسائل مهم حوزه داوری، چگونگی حل تعارض صلاحیت دادگاه و مرجع داوری است. نفی صلاحیت دادگاه، ناشی از اصل صلاحیت تشخیص صلاحیت است. این قاعده به این مفهوم است که با وجود صلاحیت مرجع داوری، دادگاه اصولاً به دلیل تحقق اثر تعلیقی تا پایان فرایند رسیدگی داوری، صلاحیت رسیدگی ندارد. صلاحیت مراجع قضایی، عام، و صلاحیت مراجع داوری، خاص است؛ لذا صلاحیت مراجع داوری استثنائی بوده و ضمن تفسیر مضیق از صلاحیت آن‌ها، در موارد تردید در صلاحیت مراجع داوری، به استناد اصل صلاحیت عام مراجع قضایی، صلاحیت مراجع داوری جنبه استثنائی دارد. توافق اصحاب دعوا در ارجاع به داوری، نافی صلاحیت مطلق دادگاه نیست و دادگاه در جریان داوری به انجام وظایف مساعدتی خود در قانون می‌پردازد. اثر منفی صلاحیت تشخیص صلاحیت به معنای این است که داوران باید اولین قضات صلاحیت خود باشند؛ لذا نظارت دادگاه‌ها تا مرحله ابطال یا اجرای رأی داوری بر اساس موافقت‌نامه داوری به تعویق می‌افتد.

کلیدواژه‌ها

موافقت‌نامه داوری

صلاحیت دادگاه

صلاحیت داور

نفی صلاحیت

بطلان قرارداد

عنوان مقاله English

Negative Effect of the Principle of Competence-Competence in Arbitration and Denial of Competence of the Court

نویسندگان English

Javad Shamsi ¹

Homayoun Mafi ²

¹ PhD Candidate in Private Law, University of Judicial Sciences

² Professor at Judicial Law Faculty, University of Judicial Sciences

چکیده English

One of the important issues in arbitration is to resolve the conflict between the competence of the court and the arbitration authority. Denial of the competence of the court arises from the principle of competence-competence. This rule means that because of the competence of the arbitral tribunal, the court does not have competence until the end of the arbitration proceedings due to the suspension effect. The competence of judicial authorities is a general ond, while the competence of arbitral tribunals is specific. Therefore, the competence of arbitral tribunals is exceptional, and while narrowly interpreting their competence in cases of doubt concerning the competence of arbitral tribunals, based on the principle of general jurisdiction of judicial authorities, the competence of arbitral tribunals has an exceptional nature. The agreement of the parties to the dispute to refer to arbitration does not negate the absolute jurisdiction of the court, and the court performs its assisting duties by the law during the arbitration process. The Negative Effect of competence-competence means that the arbitrators must be the first judges of their own jurisdiction. Therefore, the supervision of the courts is postponed until the stage of annulment or execution of the arbitration award according to the arbitration agreement.

کلیدواژه‌ها English

Arbitration Agreement

Court Competence

Arbitrator Competence

Denial of Competence

Nullity of Contract

الف. فارسی

- کتاب
1. انیما، امیلیا؛ داوری تجاری بین‌المللی، ترجمه: مهرداد کلیائی، شرکت چاپ و نشر بازرگانی، 1399.
2. بردبار، محمدحسن؛ صلاحیت در دیوان‌های داوری بین‌المللی، ققنوس، 1384.
3. جعفری‌تبار، حسن؛ مبانی حقوقی تفسیر حقوقی، شرکت سهامی انتشار، 1383.
4. جنیدی، لعیا؛ قانون حاکم در داوری تجاری بین‌المللی، دادگستر، 1376.
5. خدابخشی، عبدالله؛ حقوق داوری و دعاوی مربوط به آن در رویه‌قضایی، چاپ ششم، شرکت سهامی انتشار، 1398.
6. ـــــــــــــــــ؛ مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی و تأثیر آن در رویه‌قضایی، جلد 1، شرکت سهامی انتشار، 1390.
7. ریاضی، علی‌اکبر؛ فن وکالت به‌عنوان حرفهای مستقل در طیف مشاغل حقوقی، ترجمه: محمد‌حسین زاهدین‌لباف، چاپ چهارم، شهر دانش، 1395.
8. شمس، عبدالله؛ آیین دادرسی مدنی(دورة پیشرفته)، جلد سوم، چاپ بیستم، دراک، 1390.
9. شمسی، جواد؛ دعوای متقابل، چاپ دوم، شرکت سهامی انتشار، 1400.
10. شورای بین‌المللی داوری تجاری؛ راهنمای شورای بین‌المللی داوری تجاری برای تفسیر پیمان 1958 نیویورک: کتابچه قضات، ترجمه: میرحسین عابدیان و رضا افتخار، شهردانش، 1394.
11. غمامی، مجید و حسن محسنی؛ آیین دادرسی مدنی فراملی، چاپ سوم، شرکت سهامی انتشار، 1392.
12. کاتوزیان، ناصر؛ نظریة عمومی تعهدات، چاپ سوم، میزان، 1393.
13. کریمی، عباس و حمیدرضا پرتو؛ حقوق داوری داخلی، چاپ ششم، دادگستر، 1397.
14. لطفی، احسان؛ قواعد ویژة حاکم بر تعهدات تجاری، رسالة دکتری، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1394.
15. مافی، همایون؛ شرحی بر قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران، چاپ دوم، جنگل، 1397.
16. مظفر، محمدرضا؛ اصول الفقه، جلد یک، چاپ چهارم، قم: انتشارات طبع انتشارات اسلامى، 1370.
1. نیکبخت، حمیدرضا؛ داوری تجاری بین‌المللی: آیین داوری، مؤسسة مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، 1391.
2. یوسف‌زاده، مرتضی؛ آیین داوری، شرکت سهامی انتشار، 1392.
- مقاله
1. افتخارجهرمی، گودرز و مجتبی اسد‌زاده؛ «نظم عمومی به‌عنوان منبع تحدید انعقاد قرارداد داوری: جستاری در رویه‌قضایی ایران»، پژوهش حقوق خصوصی، دورة 7، شمارة 27، شهریور 1398.
2. افتخارجهرمی، گودرز و سیدعلی خراسانی؛ «تبیین اصول و قواعد دادرسی تجاری و ارزیابی کارایی آن از منظر تحلیل اقتصادی حقوق»، مطالعات حقوق تطبیقی، دورة 8، شمارة 1، بهار و تابستان 1396.
3. امین دهقان، صادق، نجادعلی الماسی و ابراهیم یاقوتی؛ «کاربرد هرمنوتیک در حل تعارض متن قوانین در ایران»، حقوق خصوصی، دورة 16، شمارة 2، مهر 1398.
4. سربازیان، مجید، علی رضایی و مذکور صالحی؛ «قرار منع اقامه یا پیگیری دعوا صادره از دیوان‌های داوری در داوری تجاری بین‌المللی»، فصلنامة پژوهش حقوق خصوصی، سال هشتم، شمارة 30، 1398.
5. حسن‌زاده، مهدی و بدیع فتحی؛ «توسعة صلاحیت نسبی ناشی از ارتباط دعاوی در ایران و فرانسه با نگاهی به رویه‌قضایی»، حقوقی دادگستری، سال هشتاد و چهارم، شمارة ۱۰۹، بهار 1399.
6. عابدی، محمد‌تقی؛ «صلاحیت قضایی و صلاحیت داوری(تحلیلی بر یک رأی صادره در مسئله صلاحیت)»، مجلة حقوقی: نشریه مرکز امور حقوقی بین‌المللی معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، شمارة 35، پاییز _ زمستان 1385.
7. علومی ‌یزدی، حمیدرضا و حمید درخشان‌نیا؛ «مداخلة دادگاه در تعیین داور، آسیب‌شناسی قانون، رویه‌قضایی و ارائة الگو»، پژوهش حقوق خصوصی، دورة 6، شمارة 22، فروردین 1397.
ب. خارجی

-Books
1. Blanpain, Rojer, Comparative labour law and industrial relations in Industrialized Market Economies, Springer Science Business Media, First edition, The Netherlands, 1998.
-Articles
1. Cook, Ashley, “Kompetenz-Kompetenz: Varying Approaches and a Proposal for a Limited Form of Negative Kompetenz-Kompetenz”, Pepperdine Law Review, Issue 1, 2014.
2. Gaillard, Emmanuel, “L’effet Négatif de la Compétence-Compétence”, in Etudes de Procédure et d‘arbitrage, Mélanges Jean-François Poudret, Faculté de droit de l’Université de Lausanne, Lausanne, 1999.
3. Gaillard, Emmanuel, Banifatemi, Yas, “Negative Effect of Competence-Competence: The Rule of Priority in Favour of the Arbitrators”, in Enforcement of Arbitration Agreements and International Arbitral Awards The -New York Convention in Practice, Gaillard, Emmanuel, Di Pietro Domenico (eds.), Published by Cameron May Ltd, 2008.
4. Hüsgen, André Mena, “Rethinking the Negative Effect of Kompenz-Kompetenz–Proposal for a Restrictive Approch”, Master of Transnational Law, 2018.
5. Park, William, “Challenging Arbitral Jurisdiction: The Role of Institutional Rules, Festschrift in Honor of Laurie Craig”, Boston University School of Law Public Law & Legal Theory Paper, No. 15-40, 2015.
6. Petkutė-Gurienė, Jurgita, “The Competence-Competence Principle in Commercial Arbitration: A Comparative Analysis”, Social Transformations in Contemporary Society 5, 2017.
7. Stavros, Brekoulakis, “The Negative Effect of Compétence Compétence: The Verdict has to be Negative”, Queen Mary University of London, School of Law Legal Studies Research, Paper No. 22, 2009.
8. Susler, Ozlem, “The Jurisdiction of the Arbitral Tribunal: A Transnational Analysis of the Negative Effect of Competence-Competence”, Macquarie Journal of Business Law, 16, 2009.
- Cases
1. Arrêt no. 2512 du 30 novembre 2011 (11-12.905 ; 11-12.906) - Cour de cassation - Chambre sociale.
2. Civ, Chambre sociale, 29 mai 2013, 12-15.966, Inédit.
3. Rent-A-Center, West, Inc. v. Jackson, 561 U.S. 63 (2010).
- Websites
1. Bhatty, Saadia, “Competence-Competence”, Last updated on 23 May 2023, Available at: https://jusmundi.com/en/document/publication/en-competence-competence (Last accessed on 21 July 2023).
2. Von Segesser, Georg, Schramm, Dorothee, “Possible Reinforcement of the Negative Effect of the Competence-Competence” Principle in Swiss Legislation”, 5 February 2010, Availble at: https://arbitrationblog. com/2010/02/05/possible-reinforcement-of-the-negative- effect-of-the-competence-competence-principle-in-swiss-legislation/ (Last accessed on 21 July 2023).