تأملی بر رهیافت‌های «فرمالیستی» و «انتقادی» از قواعد حقوق بین‌الملل

میر محمدی, سید مصطفی; حریریان, لادن

doi:10.22066/cilamag.2022.248451

تأملی بر رهیافت‌های «فرمالیستی» و «انتقادی» از قواعد حقوق بین‌الملل

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

سید مصطفی میر محمدی ¹

لادن حریریان ²

¹ دانشیار دانشکدۀ حقوق دانشگاه مفید

² دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم

10.22066/cilamag.2022.248451

چکیده

نظام حقوق بین‌الملل همانند هر نظام‌ حقوقی، نیازمند تشخیص و توجیه قواعد حقوقی خود است. رهیافت‌های صوری و شکل‌گرایانه به منظور تشخیص قواعد حقوقی از دیگر هنجارها و نیز استنتاج حقوقی با تکیه بر منطق صوری و برهان قیاسی در حقوق بین‌الملل نیز مجال طرح یافته است. اما باقی‌ماندن در چارچوب‌های فرمالیستی و شکلی حقوق بین‌الملل که در منابع صوری از قبیل معاهدات، عرف، اصول کلی حقوق و نیز برخی قطعنامه‌ها تعیّن یافته ‌است، با پویایی این شاخه از دانش حقوق ناسازگار است. ازاین‌رو رهیافت‌های انتقادی حقوق، قصور شکل‌گرایی را در بروز و توجیه قواعد حقوق بین‌الملل نشانه گرفته‌اند. هرکدام از رهیافت‌های فرمالیستی و انتقادی در شناسایی، تبیین، توجیه و تفسیر قواعد حقوقی بین‌المللی، راه برگزیدۀ خود را به صواب می‌دانند. مقالة حاضر، با استفاده از روش تحلیل نظری تلاش دارد با مرور و تأمل در خاستگاه و روش‌های هریک از این دو رهیافت در تشخیص و استدلال قواعد حقوق بین‌الملل، سهم هریک را در منطق حقوق بین‌الملل بررسی و تحلیل کند. هر دو رهیافت به سهم خود در غنای روش‌های حقوق بین‌الملل سهیم‌اند اما رهیافت‌های فرمالیستی همچنان غالب به نظر می‌آیند.

کلیدواژه‌ها

روش‌شناسی حقوق بین‌الملل

تفسیر قواعد حقوقی

فرمالیسم

مطالعات انتقادی حقوق

رویکرد سیاست‌محور

عنوان مقاله English

Reflections on the Formalist and Critical Approaches to the Rules of International Law

نویسندگان English

seyed mostafa mirmohammadi ¹

LADAN HARIRIAN ²

¹ Associate Professor, Faculty of Law, Mofid University

² PhD student in International Law, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Qom Branch

چکیده English

Like any other legal system, the international legal system requires both recognizing and justifying legal rules therein. Formalist approaches have arisen in international law in order to identify legal rules from other legal inference based on formal logic and deductive argument. However, staying within the formalistic and formal frameworks of international law, as defined in formal sources such as treaties, custom, general principles of law, and some resolutions, is incompatible with the dynamics of this branch of law. Critical approaches to law have marked the failure of formalism in the emergence and justification of the rules of international law. Each of the formalist and critical approaches claims that their own method is right in identifying, explaining, justifying, and interpreting the rules of international law. The present article seeks to review and theoretically analyze the contribution of each of them in the logic of international law through reviewing and reflecting on the origin and methods of each of these two approaches in recognizing the rules of international law.

کلیدواژه‌ها English

Methodology of International Law

Interpretation of Legal Rules

Formalism

Critical Legal Studies

Policy-Oriented Approach

الف. فارسی

ـ کتاب
- فلسفی، هدایت‌الله؛ سیر عقل در منظومۀ حقوق بین‌الملل: اصول اساسی روش‌شناسی حقوق بین‌الملل، فرهنگ نشر نو با همکاری نشر آسیم، 1396.
- کیوانفر، شهرام؛ مبانی فلسفی تفسیر قانون، شرکت سهامی انتشار، 1390.
- آبوت، کنث؛ «نظریۀ روابط بین‌الملل، حقوق بین‌الملل و رژیم حاکم بر فجایع ارتکابی در مخاصمات داخلی»، نیم‌نگاهی به روش‌شناسی حقوق بین‌الملل، ترجمه: علیرضا ابراهیم‌گل، خرسندی، 1393.
- مورگنتا، هانس جی؛ سیاست میان ملت‌ها: تلاش در راه قدرت و صلح، ترجمه: حمیرا مشیرزاده، انتشارات وزارت امور خارجه، 1374.
ـ مقاله
- آذری، هادی؛ «از ماوروماتیس در فلسطین تا جزایر مارشال: تأملی در تحول مفهوم اختلاف در رویه‌قضایی دیوان بین‌المللی دادگستری»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ 85، 1398.
- فلسفی، هدایت‌الله؛ «رویارویی عقل و واقعیت: مسئلۀ منابع»، سالنامۀ حقوق بین‌الملل و تطبیقی، شمارۀ 3، 1386.
- محبی، محسن و وحید رضادوست؛ «تفسیر تکاملی معاهدات در حقوق بین‌الملل در پرتو قضیة اختلاف در خصوص کشتی‌رانی و حقوق مربوط به آن (کاستاریکا علیه نیکاراگوئه)»، مجلۀ حقوقی بین‌المللی، دورۀ 32، شمارۀ 53، پاییز‌ـ زمستان 1394.
- محبی، محسن و محمدحسین لطیفیان؛ «تحول مفهوم «اختلاف» در پرتو قضیة دعوای جزایر مارشال علیه بریتانیا»، مجلۀ حقوقی بین‌المللی، سال سیوششم، شمارۀ 61، پاییزـ زمستان 1398.
- محبی، محسن و سهیلا ابراهیمی لویه؛ «مکتب نیوهیون در حقوق بین‌الملل: بازخوانی رابطۀ قدرت و حقوق بین‌الملل»، مجلۀ راهبرد، دورۀ 26، شمارۀ 82، بهار 1396.
- موثق، هومن؛ «شناخت مکتب ییل و نقد آن»، سالنامۀ ایرانی حقوق بین‌الملل و تطبیقی، روزنامۀ رسمی کشور، شمارۀ 2، 1385.
ب. انگلیسی

- Books
- Besson, Samantha, ‘Theorizing the Sources of International Law’ in Samantha Besson and John Tasioulas (eds), The Philosophy of International Law, Oxford University Press, 2010.
- Bianchi, Andrea, International Law Theories. An Inquiry into Different Ways of Thinking, Oxford University Press, 2016.
- Brunnée, Jutta, Toope, Stephen, Legitimacy and Legality in International Law. An Interactional Account, Cambridge University Press, 2010.
- D’Aspremont, Jean, Formalism and the Sources of International Law. A Theory of the Ascertainment of Legal Rules, Oxford University Press, 2011.
- Kelsen, Hans, The Law of the United Nations, The Lawbook Exchange, Ltd., 1950.
- Koskenniemi, Martti, ‘What is International Law For?’ in Malcolm Evans (ed), International Law, Oxford University Press, 2006.
- Koskenniemi, Martti, From Apology to Utopia. The Structure of International Legal Argument, Cambridge University Press, 2005.
- Koskenniemi, Martti, The Gentle Civilizer of Nations: The Rise and Fall of International Law 1870–1960, Cambridge University Press, 2002.
- Lauterpacht, Hersch, The Development of International Law by the International Court, Praeger, 1958.
- Morgenthau, Hans, Politics Among Nations: The struggle for Power and Peace, New York, 1978
- Martin P. Golding and William A. Edmundson The Blackwell Guide to the Philosophy of Law and Legal Theory Mark V. Tushnet: Critical Legal Theory, Blackwell 2006, p. 80.
- 1Orakhelashvili, Alexander, The Interpretation of Acts and Rules in Public International Law, Oxford University Press, 2008.
- Tunkin, Grigory, The Theory of International Law, Harvard University Press, 1974.
- Venzke, Ingo, How Interpretation Makes International Law: On Semantic Change and Normative Twists, Oxford University Press, 2012.
- Weinrib, Ernest, ‘Legal Formalism’ in Dennis Patterson (ed), A Companion to Philosophy of Law and Legal Theory, Blackwell Publishers Ltd, 1999.
- Articles
- Beckett, Jason, ‘“Rebel Without a Cause?” Martti Koskenniemi and the Critical Legal Project’, German Law Review, vol. 7, 2006.
- Beckett, Jason, ‘Behind Relative Normativity: Rules and Process as Prerequisites of Law’, European Journal of International Law, vol. 12, 2001.
- Brunnée, Jutta, Toope, Stephen, ‘An Interactional Theory of International Legal Obligation’, University of Toronto Legal Studies Research Series, No. 08–16, July 2008.
- Carty, Anthony, ‘Conservative and Progressive Visions in French International Legal Doctrine’, European Journal of International Law, vol. 16, 2005.
- Hart, H.L.A., ‘American Jurisprudence through English Eyes: The Nightmare and the Nobel Dream’, Georgia Law Review, vol. 11, 1976-1977.
- Kennedy, David, ‘International Law and Nineteenth Century: History of an Illusion’, Nordic Journal of International Law, vol. 65, 1996.
- Kennedy, David, ‘When Renewal Repeats: Thinking Against the Box’, New York University Journal of International Law, vol. 32, 2000.
- Koskenniemi, Martti, ‘International Law in Europe: Between Tradition and Renewal’, European Journal of International Law, vol. 16, no. 1, 2005.
- Koskenniemi, Martti, ‘The Lady Doth Protest Too Much’, Modern Law Review, Vol. 65, 2002.
- Pellet, Allain, ‘The Normative Dilemma: Will and Consent in International Law-Making’, The Australian Yearbook of International Law, 1988-1989.
- Pound, Roscoe, ‘Mechanical Jurisprudence’, Columbia Law Review, vol. 8, 1908.
- Sebok, Anthony J., ‘Misunderstanding Positivism’, Michigan Law Review, vol. 93, 1995.
- Simma, Bruno, Paulus, Andreas, ‘The Responsibility of Individuals for Human Rights Abuses in Internal Conflicts: A Positivist View’, American Journal of International Law, vol. 93, 1999.