مجله حقوقی بین المللی

مجله حقوقی بین المللی

بانک مرکزی: شرکت تجاری مستقل یا رکن حاکمیتی (با تأکید بر رأی 30 مارس 2023 دیوان بین‌المللی دادگستری)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
علیرضا مشهدی زاده 1
امیرحسین قدرت نماشبسترى 2
1 استادیار دانشکده حقوق -واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی - ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی واحد تهران شمال دانشگاه آزاد اسلامی - ایران
10.22066/cilamag.2024.2021470.2500
چکیده
رأی 30 مارس 2023 دیوان بین‌المللی دادگستری، دستاورد حقوقی قابل‌توجهی در حوزه دعاوی متعدد بین جمهوری اسلامی ایران و امریکا است‌. صرف‌نظر از ماهیت بانک مرکزی که برخی آن را دولتی دانسته و برخی دیگر تجاری می‌دانند، دیوان بین‌المللی دادگستری با تحلیلی از فعالیت­ های بانک مرکزی، فعالیت ­های آن را به دو دسته تقسیم نموده است: 1ـ فعالیت­ های تجاری (عملیات بانکی‌، اعتباری‌، خرید و فروش) 2ـ اعمال حاکمیتی (نظیر حفظ ارزش پول و ایجاد شفافیت مالی). در دسته نخست، دیوان با تلقی بانک مرکزی به مثابه شرکت تجاری، قائل به نقض عهدنامه مودت، روابط اقتصادی و حقوق کنسول ایران ـ امریکا و رفتار تبعیض ­آمیز امریکا در قبال بانک مرکزی شد و امریکا را محکوم و در نهایت، ادعاهای امریکا را رد کرد. در قسمتی دیگر، در­ عین­ اعلام عدم صلاحیت خود نسبت به نقض مصونیت اموال بانک مرکزی، مهلت دوساله ­ای جهت مذاکره جبران خسارت بین طرفین تعیین کرده است. این مقاله در صدد تحلیل عملکرد تجاری بانک مرکزی ایران و نقد رأی دیوان در قسمت صلاحیت است.
کلیدواژه‌ها
دیوان بین‌المللی دادگستری
استقلال بانک مرکزی
عهدنامة مودت‌
اعمال حاکمیتی‌
اعمال تجاری

موضوعات

عنوان مقاله English

Central Bank: an Independent Company or a Sovereign Organ (with an emphasis on the judgment of the International Court of Justice issued on March 30, 2023)

نویسندگان English

Alireza Mashhadizadeh 1
Amirhossein Ghodratnama shabestari 2
1 Assistant Professor, Faculty of Law - Central Tehran Branch, Islamic Azad University- Iran
2 PhD Student of Private Law , North Tehran Branch, Islamic Azad University- Iran
چکیده English

The decision of the International Court of Justice on March 30, 2023, is a significant achievement in the legal field of various claims between the Islamic Republic of Iran and the United States.
the International Court of Justice has divided central bank’s activities into two categories: 1- Commercial activities (banking operations, credit operations, buying and selling) 2- Sovereign actions (such as preserving the value of money and creating financial transparency) in the first category, the court found the United States in violation of the Treaty of Amity, Economic Relations and Consular Rights between the United States and Iran Tehran and by considering the Central Bank as a company (in the field of its commercial activity), affirmed the discriminatory behavior of the United States against it and accordingly condemned the United States . At the end, the Court did not accept the United States’ claims and while rejecting its jurisdiction over the violation of the Central Bank’s property immunity, set a two-year deadline for the parties to negotiate over the compensation of damages. In this article, we sought to analyze the commercial performance of the Central Bank of Iran and criticize the judgment of the Court in the jurisdiction part.

کلیدواژه‌ها English

International Court of Justice
independence of the Central Bank
The Amity Treaty
sovereign acts
and commercial acts

  1. منابع:

    الف. فارسی

    - کتاب

    1. السان‌، مصطفی. حقوق بانک مرکزی. تهران: پژوهشکدة پولی و بانکی‌، 1392‌.

     

    - مقاله

    1. افتخارجهرمی‌، گودرز و مرتضی شهبازی‌نیا، «بررسی قاعدة استاپل در حقوق انگلیس و امریکا»، مجلة حقوقی بین‌المللی‌، شمارة 30(1383).
    2. اکبری عابد و علی اسمعیلی اردکانی، «یکجانبه‌گرایی و حقوق بین‌الملل»، ابرار معاصر، 1398.
    3. عبدالهی، محسن و نرگس انصاری، «تحلیل روش استدلال دیوان بین‌المللی دادگستری در پذیرش ایراد مقدماتی دوم امریکا در قضیة برخی از اموال ایران»، فصلنامة تحقیقات حقوقی 24، شمارة 96(1400).
    4. کرم‌زاده‌، سیامک، «صدور و اجرای آرای دادگاه‌های امریکا علیه اموال بانک مرکزی ایران از منظر حقوق بین‌الملل و حقوق امریکا»، مطالعات حقوق تطبیقی 9‌، شمارة 1( 1397)‌.
    5. آقایی‌، رحمان و همکاران، «بررسی تطبیقی استقلال بانک مرکزی در حقوق ایران و امریکا»، دوفصلنامة حقوق تطبیقی 15‌، شمارة 112 (1398).
    6. ربیعی، مهناز و همکاران، «بررسی اثر کیفیت نهادی فساد و عدم سلطة مالی استقلال بانک مرکزی بر سیاست بهینة پولی با استفاده از رویکردهای DSGE و STAR»، فصلنامة نظریه‌های کاربردی اقتصاد 7، شمارة 3 (1399).
    7. تاری‌، فتح‌اله، «اصلاح ساختار بانک مرکزی از حیث استقلال سیاسی و اقتصادی»، فصلنامة مجلس و راهبرد‌، شمارة 88‌(1395).
    8. میرکلائی‌، سیدطه، «شخصیت حقوقی شرکت دولتی و مصونیت اموال دولتی در پروندة برخی اموال ایران»، فصلنامة مطالعات حقوق عمومی 51‌، شمارة 3 (1400)‌.
    9. سیفی‌، سیدجمال و وحید رضادوست‌، «سیاست حقوقی خارجیِ دولت‌ها و ارتباط آن با «سیاست حقوقی» دیوان بین‌المللی دادگستری»، فصلنامة مطالعات حقوق عمومی52‌، شمارة 3 (1401)‌.
    10. زمانی‌، سیدقاسم و زینب فرهمندزاد، «اقدامات قهری یک‌جانبة امریکا علیه ایران از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر رویة شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد»، مجلة پژوهش‌های حقوقی20‌، شمارة 48(1400).
    11. مهوش‌، منفرد و سیدحسام‌الدین لسانی، «مصونیت بانک مرکزی در حقوق بین‌الملل با تأکید بر تحریم‌های ایالات متحدة امریکا علیه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامة مطالعات مالی و بانکداری اسلامی‌4‌، شمارة 8 (1397)‌.

     

    ب. انگلیسی

    - Cases and Documents:

    1. Certain Iranian Assets (Islamic Republic of Iran v. United States of America) 2023.
    2. Deborah Peterson et al. v. Islamic Republic of Iran.
    3. Certain Iranian Assets, Separate opinion of Judge ad hoc Momtaz.
    4. Iran Threat Reduction and Syria Human Rights Act of 2012.
    5. Annuaire de la commission du droit international, 1991, vol. 2.
    6. Oil Platforms (Islamic Republic of Iran v. United States of America), Preliminary Objection, Summary of the Judgment, 12 December 1996.
    7. Certain Iranian Assets (Islamic Republic of Iran v. United States of America) Preliminary Objections Judgement of 13 February 2019.
    8. Treaty of Amity, Economic Relations and Consular Rights between the United States and Iran, Tehran

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 23 بهمن 1402